6. WSKAŹNIKI OKREŚLAJĄCE JAKOŚĆ WÓD

W załączniku nr 1 do Rozporządzenia Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 5 listopada 1991r., Dz. Ust. Nr116 poz. 503, w sprawie klasyfikacji wód oraz warunków, jakim powinny odpowiadać ścieki wprowadzane do wód lub do ziemi została podana lista 57 wskaźników zanieczyszczeń śródlądowych wód powierzchniowych, spośród których najważniejsze to:

A)  WSKAŹNIKI CHEMICZNE:

Ø       Zawiesiny ogólne - są to nie rozpuszczone substancje organiczne i mineralne określane w mg/l.

Ø       BZT - biochemiczne zapotrzebowanie na tlen. Pojęcie umowne określające ilość tlenu w mg0₂/l, potrzebnego do utlenienia związków organicznych znajdujących się w zanieczyszczonej wodzie, na drodze biochemicznej w warunkach tlenowych. Zazwyczaj stosuje się wskaźnik BZT₅ - pięciodobowe biochemiczne zapotrzebowanie na tlen.

Ø       ChZT - chemiczne zapotrzebowanie na tlen. Pojęcie umowne określające ilość tlenu w mg0₂/l pobranego z utleniacza (KCr₂O₇) w celu utlenienia zawartych w zanieczyszczonej wodzie związków organicznych i niektórych związków nieorganicznych (azotynów, siarczanów itp.).

Ø       Utlenialność (ChZT_Mn)   wskaźnik umowny określający ilość tlenu w mg0₂/l pobranego z utleniacza (nadmanganianu potasu) w celu utlenienia znajdujących się w wodzie lub ściekach związków organicznych i nieorganicznych. Utlenialność wód wynosi od 4 mg tlenu/dm^3 dla wód powierzchniowych czystych, do kilkuset dla wód zanieczyszczonych

Ø       Tlen rozpuszczony – mg 0₂/l,

Ø       Odczyn pH - dla większości wód waha od 6,8do 7,3 pH, na odczyn mają wpływ m.in. obecność jonów wodorowęglanowych, węglanowych, fosforowych,.

Ø       Związki azotu (Azot amonowy - mg N-NH₄/l , Azot azotanowy - mg N-NO₃/l , Azot ogólny -  mg N_og/l )

Ø       Fosfor ogólny - mg P_og/l

Ø       Chlorki - mg Cl/l - ze względu na dużą rozpuszczalność chlorki znajdują się we wszystkich wodach naturalnych;

Ø        Twardość- objawia się zużywaniem mydła bez wytwarzania piany; zależy od kationów , które z kwasami tłuszczowymi tworzą nierozpuszczalne mydła;
twardość wody określa się zawartością rozpuszczonych w niej soli wapnia i magnezu;
wyróżnia się twardość ogólną, węglanową, niewęglanową, przemijająca;

Ø        Zasadowość -zależy od obecnych w wodzie wodorotlenków, wodorowęglanów i węglanów wapnia, magnezu, potasu, sodu;

Ø         Zawartość siarczanów - dostają się do wody na skutek rozpuszczania i wymywania ze skał, ługowania z gleby

Ø          Zawartość żelaza i manganu - oba te pierwiastki znajdują się w wodach naturalnych w postaci węglanów, siarczanów, fosforanów, mogą pochodzić z gruntu, ze ścieków, z korozji rur i zbiorników,

Ø        Zawartość fluoru - zarówno niedobór jak i nadmiar jest szkodliwy, szczególnie dla uzębienia

Ø        Sucha pozostałość i straty po prażeniu - sucha pozostałość to pozostałość po odparowaniu wody  i wysuszeniu osadu  w temperaturze 105 ^oC, wyrażona na 1 dm³ wody; składają się na nią wszystkie substancje stałe, rozpuszczone i zawieszone w wodzie;

Ø         Zawartość gazów rozpuszczonych w wodzie - w wodzie znajduje się zawsze w większych lub mniejszych ilościach CO₂- właściwości korodujące ; oprócz dwutlenku węgla w wodzie występuje tlen;
w wodach podziemnych i powierzchniowych może występować także siarkowodór

Ø         Zawartść pierwiastków śladowych - ma duże znaczenie dla prawidłowego przebiegu procesów fizjologicznych w organizmie;

Ø        Zawartość substancji trujących - zaliczamy do nich występuje w wodzie cyjanki, związki ołowiu, arsenu, rtęci, kadmu, miedzi, chromu

B)    WSKAŹNIKI FIZYCZNE:

Wskaźniki fizyczne jakości wody służą do określenia właściwości organoleptycznych. Mogą świadczyć o jej pochodzeniu i o rodzaju zawartych w niej zanieczyszczeń. Należą do nich:

Ø       Barwa - związana z obecnością związków organicznych rozpuszczonych i koloidalnych oraz barwnych związków nieorganicznych, określana w mg Pt/l

Ø        Mętność- spowodowana obecnością zawiesin o różnym stopniu dyspersji oraz koloidów pochodzenia organicznego i mineralnego, wyrażana w mg/l.

Ø        Zapach -  związany z obecnością w ściekach związków organicznych i niektórych związków nieorganicznych, wyróżniamy zapachy pochodzenia naturalnego (roślinne i gnilne) i zapachy pochodzenia nienaturalnego.

Ø        Temperatura - ⁰C

C)   WSKAŹNIKI BAKTERIOLOGICZNE:

Ø        Miano Coli typu kałowego -  ml/bakt.

Ø        Bakterie chorobotwórcze -  ml/bakt.

W wodach naturalnych prawie zawsze  w mniejszej lub większej ilości  występują różne mikroorganizmy.

Szczególnie są nimi zanieczyszczone otwarte zbiorniki wodne, do których spływają wody deszczowe i ścieki.

Rozwój bakterii w wodzie uzależniony jest od obfitości substancji pokarmowych, warunków termicznych, świetlnych, stopnia natlenienia wody i wielu innych.

Oznaczenie bakterii w wodzie jest trudne  , wybrano więc jako organizm wskaźnikowy Bacterium coli (pałeczka okrężnicy) , żyjąca w jelicie grubym . Jej obecność świadczy o zanieczyszczeniu wód ściekami bytowymi  i stanowi podstawę podejrzenia o skażeniu wody ściekami bytowymi i bakteriami chorobotwórczymi . Charakterystykę bakteriologiczną wody wyraża się mianem coli  - jest to najmniejsza objętość wody w cm sześciennym , w której znaleziono jedna bakterię .

D) WSKAŹNIKI BIOLOGICZNE

Badania flory i fauny zbiornika wodnego często stanowią uzupełnienie fizykochemicznej i bakteriologicznej oceny wody.

W zależności od stopnia zanieczyszczenia występują odmienne zespoły organizmów wodnych; można więc je przyjąć za wskaźniki czystości wody lub jej zanieczyszczenia.

               Klasę czystości analizowanej wody określamy na podstawie wskaźnika, którego wartość jest najniekorzystniejsza.